fbpx
+48 32 479 10 50

Kontrola celna – uprawnienia organów celnych i obowiązki kontrolowanego

Zasadniczym zadaniem organów celnych jest kontrola celna. Definicja jej zawarta została w art. 4 pkt 14 WKC. Polega ona na wykonaniu odpowiednich czynności przez uprawniony organ, które mają na celu zapewnić prawidłowe stosowanie przepisów celnych oraz przepisów dotyczących wwozu, wywozu, tranzytu, przewozu i końcowego wykorzystania towarów w obrocie pomiędzy obszarem celnym Unii a państwami trzecimi oraz obecności towarów nieposiadających statusu unijnego.

Organy celne są w głównej mierze odpowiedzialne za nadzór nad międzynarodową wymianą handlową Unii, wspierając w ten sposób sprawiedliwy i swobodny handel, wdrażanie zewnętrznych aspektów rynku wewnętrznego, wspólnej polityki handlowej oraz pozostałych wspólnych polityk Unii w zakresie wymiany handlowej, a także bezpieczeństwo całego łańcucha dostaw. Organy celne wprowadzają środki mające na celu w szczególności ochronę interesów finansowych Unii i jej państw członkowskich.
Organy celne mogą przeprowadzać wszelkie czynności kontroli celnej, które uznają za niezbędne.

Kontrole celne mogą polegać w szczególności na weryfikowaniu prawidłowości i kompletności informacji podanych w zgłoszeniu celnym, deklaracji do czasowego składowania, przywozowej deklaracji skróconej, wywozowej deklaracji skróconej, zgłoszenia do powrotnego wywozu lub powiadomienia o powrotnym wywozie, a także weryfikowaniu istnienia, autentyczności, prawidłowości i ważność wszelkich załączonych dokumentów. Kontrole celne mogą również dotyczyć kontroli księgowości zgłaszającego oraz pozostałej dokumentacji dotyczącej operacji odnoszących się do towarów lub uprzednich lub późniejszych operacji handlowych związanych z tymi towarami po ich zwolnieniu.

Organy te mogą również przeprowadzić rewizję takich towarów lub pobrać próbki, jeżeli nadal istnieje taka możliwość. Kontrole takie mogą zostać przeprowadzone u posiadacza towarów lub jego przedstawiciela, u każdej innej osoby bezpośrednio lub pośrednio zaangażowanej o te operacje w charakterze handlowym lub każdej osoby dysponującej w celach handlowych tymi dokumentami i danymi[1]. Uzupełnieniem art. 13 WKC ustanawiającym prawo do podejmowania czynności kontroli celnej jest art. 78 WKC. W regulacji tej zawarte zostały cele i przesłanki kontroli po zwolnieniu towarów. Kontrola a posteriori[2] może być podjęta na wniosek, jak i z urzędu.

Dla potrzeb kontroli celnej osoba, wobec której zostało wszczęte postępowanie kontrolne, przechowuje dokumenty przez okres co najmniej trzech lat kalendarzowych. I tak np. w przypadku towarów dopuszczonych do obrotu, towarów objętych procedurą wywozu, termin ten rozpoczyna się z końcem roku, w którym przyjęto zgłoszenie celne do dopuszczenia do obrotu lub zgłoszenie wywozowe. Analogiczna sytuacja występuje w przypadku towarów dopuszczonych do obrotu bez cła lub z zastosowaniem obniżonej stawki celnej ze względu na końcowe przeznaczenie towarów. Termin ten rozpoczyna się z końcem roku, w którym towary przestają być objęte dozorem celnym. Z chwilą złożenia odwołania lub rozpoczęcia postępowania sądowego, dokumenty oraz informacje w przypadku, w którym kontrola celna przeprowadzona w zakresie długu celnego wykaże konieczność wprowadzenia korekty zaksięgowania tego długu, dokumenty są przechowywane w czasie przekraczającym wymieniony termin, przez okres umożliwiający jego skorygowanie i sprawdzenie[3].

Z uwagi na dopuszczenie przez Wspólnotowy Kodeks Celny możliwości wydłużenia terminu przechowywania dokumentacji celnej, zgodnie z art. 9 ustawy Prawo celne wydłużono termin przechowywania dokumentów do 5 lat[4]. Spowodowane jest to faktem, iż w wielu przypadkach dokumenty celne pełnią jednocześnie istotne funkcje określone w przepisach innych aniżeli przepisy prawa celnego, np. w celu określenia wartości celnej dla prawidłowego wymiary podatku akcyzowego i podatku VAT z tytułu importu towarów.

Mając na uwadze powyższe, należy zauważyć, że termin przechowywania dokumentów liczony jest w latach i rozpoczyna swój bieg z końcem roku, w którym dane zdarzenie nastąpiło. Termin ten upływa, co do zasady, z ostatnim dniem roku kalendarzowego. Regulacja prawna, która zawarta została w art. 16 WKC dotyczy nie tylko sytuacji, gdy wszczęte zostało postępowanie odwoławcze, lecz wszystkich przypadków, w których prowadzona jest kontrola celna. Naruszenie przepisów związanych z przechowywaniem dokumentów mających znaczenie dla kontroli celnej skutkuje wszczęciem przeciwko sprawcy postępowania karno skarbowego o czyn z art. 95 § 1 k.k.s.[5]

Kontrole mogą wykonywać funkcjonariusze pełniący służbę w jednostce organizacyjnej właściwej do przeprowadzenia kontroli oraz funkcjonariusze pełniący służbę w innych jednostkach organizacyjnych upoważnieni przez właściwy organ Służby Celnej.
Kontrolujący w trybie ustawy o Służbie Celnej mają szerokie uprawnienia, które wynikają między innymi z treści art. 32 ustawy o Służbie Celnej, wśród których należy wymienić:

  • uprawnienie do żądania udostępniania akt, ksiąg i wszelkiego rodzaju ewidencji i dokumentów związanych z przedmiotem kontroli, w tym dokumentów elektronicznych, oraz do sporządzania z nich odpisów, kopii, wyciągów, notatek, wydruków i udokumentowanego pobierania danych w formie elektronicznej,
  • uprawnienie do przeszukiwania osób i pomieszczeń, w tym z użyciem urządzeń technicznych i psów służbowych,
  • uprawnienie do dokonywania oględzin,
  • uprawnienie do zabezpieczania zebranych dowodów.

Uprawnienia kontrolujących rodzą także obowiązki po stronie podmiotów kontrolowanych. Zgodnie z treścią art. 33-34 ustawy o Służbie Celnej, zgodnie z którymi: Kontrola celna w siedzibie, w miejscu prowadzenia działalności gospodarczej oraz miejscu zamieszkania podmiotu podlegającego kontroli jest – co do zasady – wykonywana po doręczeniu upoważnienia organu Służby Celnej do przeprowadzenia kontroli oraz okazaniu legitymacji służbowej. Wyjątki określa art. 36 ust. 2-5 ustawy o Służbie Celnej.
Czynności kontrolne wykonuje się w obecności kontrolowanego podmiotu lub osoby przez niego upoważnionej, chyba że zrezygnuje on z uczestnictwa w tych czynnościach.

Czynności kontrolne to działania kontrolujących, które muszą być dokumentowane protokołem kontroli (art. 40 ustawy o Służbie Celnej).

Z punktu widzenia przepisów stosowanych w toku kontroli, warto wskazać na treść art. 52-55 ustawy o Służbie Celnej, które wskazują na odpowiednie stosowanie niektórych przepisów Ordynacji podatkowej, WKC i ustawy o swobodzie działalności gospodarczej.

[1] Por. art. 13 Rozporządzenia Rady (EWG) Nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiające Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. Urz. UE L z dn. 19.10.1992 r., polskie wydanie specjalne, 02/t. 4, s. 307 i n. z późn. zm.) – dalej powołane jako WKC.
[2] Kontrola ta jest także określana mianem kontroli postimportowej lub powtórnej kontroli celnej.
[3] Por. art. 16 WKC; por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 6 kwietnia 2011 r., sygn. I SA/Bk 15/11, LEX nr 990413.
[4] Może się tak zdarzyć, że upłynął termin do przechowywania dokumentów wynikający z art. 16 WKC, to przechowywanie tych dokumentów jest wciąż wymagane na podstawie np. przepisów prawa podatkowego.
[5] Ustawa z dnia 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy (tekst. jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 186 z późn. zm.) – dalej powołana jako k.k.s.

Kontrola celna – co sprawdzają organy celne

Wprowadzanie towarów na wspólnotowy obszar celny i wyprowadzanie z niego towarów łączy się z wieloma obowiązkami. Są to nie tylko obowiązki o charakterze finansowym łączące się z koniecznością zapłaty określonych należności publicznoprawnych (ceł, podatków), lecz również określone obowiązki „organizacyjne”.

Obrót towarowy z krajami trzecimi związany jest nie tylko z obowiązkami wynikającymi z prawa celnego, lecz również z obowiązkami np. w zakresie wymogów sanitarnych, bezpieczeństwa itd.

W związku z powyższym ustawodawca wprowadza instytucję kontroli celnej. Obecnie zasady rządzące kontrolą wykonywaną przez Służbę Celną RP uregulowane zostały w art. 30 i n. ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 roku o Służbie Celnej (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 1404 z późn. zm.).

Zakresem kontroli wykonywanej przez Służbę Celną objęte są następujące zagadnienia:

1. przestrzeganie przepisów:

  • prawa celnego oraz innych przepisów związanych z przywozem i wywozem towarów w obrocie między obszarem celnym Unii Europejskiej a państwami trzecimi, w szczególności przepisów dotyczących towarów objętych ograniczeniami lub zakazami,
  • prawa podatkowego w zakresie produkcji, przemieszczania i zużycia wyrobów akcyzowych, w szczególności ich wytwarzania, uszlachetniania, przerabiania, skażania, rozlewu, przyjmowania, magazynowania, wydawania, przewozu i niszczenia oraz w zakresie stosowania i oznaczania tych wyrobów znakami akcyzy,
  • regulujących urządzanie i prowadzenie gier hazardowych, o których mowa w ustawie z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych, oraz zgodność tej działalności z udzieloną koncesją lub zezwoleniem oraz zatwierdzonym regulaminem,
  • prawa podatkowego w zakresie wydobycia urobku rudy miedzi lub produkcji koncentratu, o których mowa w ustawie z dnia 2 marca 2012 r. o podatku od wydobycia niektórych kopalin (Dz. U. poz. 362).

2. prawidłowość i terminowość wpłat podatku akcyzowego od niektórych wyrobów określonych w przepisach odrębnych oraz podatku od gier oraz prawidłowość i terminowość wpłat podatku od wydobycia niektórych kopalin.

3. rodzaj paliwa w zbiornikach pojazdów lub innych środków przewozowych,

4. przystosowanie zakładów produkcyjnych do rejestrowania i stosowania receptur zarejestrowanych we właściwej agencji płatniczej ustanowionej zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 30 lipca 2003 r. o uruchamianiu środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. Nr 166, poz. 1611 oraz z 2004 r. Nr 42, poz. 386 i Nr 93, poz. 890),

5. stosowanie receptur, o których mowa w pkt 3, oraz prawidłowość deklaracji dotyczących surowców wykorzystywanych przy produkcji towarów wywożonych z refundacją wywozową,

6. działalność zakładów produkcyjnych i przetwórczych w zakresie prawidłowości deklaracji dotyczących surowców wykorzystywanych przy produkcji towarów wywożonych z wnioskiem o refundację wywozową,

7. prawidłowość wypłaty refundacji wywozowych przyznawanych w przypadku wywozu produktów rolnych do państw trzecich, realizowanych w ram ach finansowania wspólnej polityki rolnej, zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 485/2008 i na zasadach w nim określonych,

8. wywóz i przywóz na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej towarów podlegających ograniczeniom lub zakazom,

9. ruch drogowy w trybie i przypadkach określonych w ustawie z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908, z późn. zm.),

10. transport drogowy na zasadach określonych w przepisach odrębnych,

11. wykonywanie innych obowiązków wynikających z przepisów odrębnych, których kontrola przestrzegani a należy do zadań organów Służby Celnej.

Spod kontroli przeprowadzanej przez organy celne, zostały wyłączone wyroby akcyzowe przeznaczone na cele specjalne określone w przepisach wydanych na podstawie ustawy z dnia 28 września 1991 roku o kontroli skarbowej (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 553), w jednostkach podległych lub nadzorowanych przez Ministra Obrony Narodowej, Policji, Państwowej Straży Pożarnej, Straży Granicznej, oraz w jednostkach organizacyjnych Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Biura Ochrony Rządu oraz Centralnego Biura Antykorupcyjnego.

Z kolei produkcja, przemieszczanie i zużycie wyrobów akcyzowych, w szczególności ich wytwarzanie, uszlachetnianie, przerabianie, skażanie, rozlew, przyjmowanie, magazynowanie, wydawanie, przewóz i niszczenie, a tak że stosowanie i oznaczanie wyrobów akcyzowych znakami akcyzy – podlegają kontroli do czasu uiszczenia od wyrobów akcyzowych należnego podatku akcyzowego. Ograniczenia określonego w zdaniu poprzednim nie stosuje się w przypadku czynności dotyczących wyrobów korzystających ze zwolnienia albo wyrobów opodatkowanych ze względu na przeznaczenie stawką podatku akcyzowego niższą od stawki maksymalnej dla danej grupy wyrobów oraz czynności dokonywanych przez podmioty dokonujące obrotu wyrobami.
Tekst: A. Drozdek

Copyright GLC

Strategia, realizacja, wsparcie Tomczak | Stanisławski